Lidmaatschap

Introductie, leestijd 15 minuten.

Taakdemocratie is een vorm van representatieve democratie, toepasbaar naast liberale democratie voor drastisch versnellen van duurzame ontwikkeling.

Urgentie

Mensen hebben voedsel, kleding, onderdak, zorg, communicatie, mobiliteit, openbare ruimte, etc. nodig. Bedrijven en instellingen maken deze producten en diensten uit grondstoffen, halffabrikaten en arbeid, vaak in lange ketens. Vraag en aanbod bepalen de prijzen. Dit economische systeem, de markt, moet zich bewegen tussen sociale en ecologische grenzen, want ongelijkheid mag niet tot conflict en chaos leiden en de planeet moet leefbaar blijven voor komende generaties.

Beide grenzen worden echter voortdurend en steeds verder overschreden. De onzichtbare hand van de economie kan dat niet tegenhouden en dus moeten wij als samenleving dat doen. We hebben twee manieren: van onderop bewust produceren en consumeren, en politiek regelen en begrenzen van de economie.

Dat werkt echter onvoldoende: de ongelijkheid en onleefbaarheid nemen overal toe in plaats van af. De mensheid is zelfs hard op weg om de hele planeet onleefbaar te maken, en er is geen vangnet. Om het tij te keren zijn, zoals het IPCC stelt, zelfs draconische maatregelen nodig.

Regeringen komen daar echter te weinig en te laat mee, en dat is structureel en frustreert ook de inspanning van onderop. De parlementen die dit zouden moeten corrigeren lijden aan fragmentatie en polarisatie. Ondertussen stapelen de crises en de onvrede zich op.

Het flagrante gebrek aan transitieleiderschap heeft goed beschouwd een simpele onderliggende systeemoorzaak: offers vragen in een politieke arena kost stemmen. Dat plaatst politici in een verlammend dilemma, met stagnatie als gevolg.

Mooiweersysteem

We zitten niet stil, gelukkig. Twee maatschappelijke stromingen werken aan verandering. Enerzijds de democratie-vernieuwers, die zich richten op bijvoorbeeld participatie en burgerberaden. Anderzijds de duurzaamheidsbeweging, die volhoudbare toekomsten doordenkt en beproeft. Helaas hebben ze elkaar niet goed op het netvlies: nieuwe democratie gaat zelden over transitieleiderschap en in visies voor volhoudbare economie onbreekt vaak een model voor politieke besluitvorming daarover. We missen daarmee focus op het echte probleem, de olifant in de kamer. Dat probleem is: liberale democratie is onder druk niet transitievaardig. Het is een marktsysteem dat net als de economische markt winststreven en afschuiven van kosten beloont. Het is een ‘mooiweersysteem’. Effectief sinds 1848, maar slechts in het hier en nu en alleen zolang we ons verdeeldheid kunnen permitteren. Hebben we niet iets anders in huis?

Stormsysteem

Liberale democratie is niet de enige grondvorm van democratie. We kennen al sinds de middeleeuwen ook een vorm die bouwt op sectorale taakverdeling. Die vorm passen we toe als we ons geen onenigheid kunnen veroorloven, als er maatschappijbrede samenwerking nodig is, of als er niemand gemist kan worden. Zoals bij een overstroming, als hulpdiensten, aannemers, horeca en waterschap ‘motorkapoverleg’ houden over evacuaties, zandzakken, catering en pompen. In nood is bestuur door sectorale samenwerking veel effectiever dan door ideologische concurrentie.

We passen deze vorm van bestuur toe in bijvoorbeeld de SER en de waterschappen, waar het bestuur bestaat uit maatschappelijke geledingen. Welke dat moeten zijn wordt bepaald door de aard van de functie, dus de advisering over sociaal-economisch beleid of het waterbeheer. De vraag is telkens welke geledingen daarbij onmisbare en niet-overdraagbare specialismen hebben én tesamen de hele maatschappij vertegenwoordigen. Zoals werkgevers, werknemers en de overheid in de SER, en bij de waterschappen vroeger de boeren, de dorpelingen en de stedelingen. Die hebben elkaar altijd nodig om te kunnen adviseren over sociaal-economisch beleid. Taakgroepen hebben daarom  vaste zetels, want bij verdringing faalt de samenwerking. Dit systeem is representatief en democratisch zolang de taakgroepen gekozen vertegenwoordigers hebben en er besloten wordt in consensus of door stemmen. Dit systeem is bovendien robuust: bij de waterschappen

Opmerkelijk is dat deze grondvorm van democratie geen soortnaam heeft. We stellen daarom voor: ‘sectorale democratie’.[1] Sectorale democratie is ons stormsysteem. In sectorale democratie gaat het om samenlevingsbreed verdelen van werk, tussen groepen die praktische taken op zich kunnen nemen. Zoals in de middeleeuwen de boeren, de dorpelingen en de stedelingen, die eigen taken hadden voor het bouwen en onderhouden van dijken.

[1] En dus niet het gebruikelijke ‘functionele democratie’ want dat benoemt alleen de onderschikking aan de algemene democratie. Zo is een waterschap een functionele democratie omdat het alleen de functie van waterbeheer uitvoert. Welk soort democratie een waterschap praktiseert is daarmee echter niet gezegd. Die soort is bij de waterschappen van oudsher sectoraal maar wordt steeds meer vervangen door liberaal.

Taakdemocratie

Taakdemocratie is een specifieke vorm van sectorale democratie, ontwikkeld bij de vereniging Noorden Duurzaam voor versnellen van duurzaamheidstransities. Het model is openbaar beschikbaar voor algemeen gebruik en verdere ontwikkeling. Taakdemocratie gaat uit van vijf specifieke maatschappelijke geledingen die bij duurzaamheidstransities altijd een taak hebben:

• de wetenschap (duiden van ontwikkelingen, richting geven);
• de burgers (leefstijl aanpassen, kinderen daarmee opvoeden);
• de overheid (wet- en regelgeving, speelveld vlak houden);
• de bedrijven (duurzaam investeren, duurzaam innoveren);
• de maatschappelijke organisaties (inspireren, kwalificeren, socialiseren, etc.).